De Heks van Almen

In 1472 vond op het kerkplein in Almen de eerste heksenverbranding van Nederland plaats. Deze zomer speelt op ditzelfde kerkplein een voorstelling over deze onvoorstelbare gebeurtenis.

Als Aleida in haar eigen huis wordt opgepakt en meegesleurd naar een bedompte kerker in Zutphen heeft zij geen idee wat de reden van haar vasthouding is. Pas wanneer haar dochter Greetje haar komt opzoeken wordt het duidelijk: Aleida, de eigenzinnige vrouw die haar krachten en kennis van geneeskundige kruiden gebruikt bij haar werk als vroedvrouw, wordt verdacht van hekserij.

Het einde van de heks van Almen markeerde het begin van eeuwen vrouwenonderdrukking. De gevolgen van de heksenverbrandingen zijn nog steeds actueel, maar Theatermakers Achterhoek zoekt naar het licht in dit verhaal door het verleden en heden te mengen. Een must see voor iedereen met een vrije geest.

Wil je graag op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen? 
Meld je dan hier aan voor de speciale nieuwsbrief. Of volg ons op onze social mediakanalen:

Speeldata

Wegens groot enthousiasme van ons publiek komt er zeker een REPRISE
Je kan je aanmelden voor de nieuwsbrief als je graag op de hoogte wilt worden gebracht bij nieuwe voorstellingsdata.

Je kan ons ook inhuren om de voorstelling bij jou op locatie te spelen! Mail voor de mogelijkheden naar info@kamertheater.nl.

Voor en achter de schermen

Manja Bedner

Manja Bedner

Schrijfster / Actrice / Producent

Sinds het afronden van Toneelschool Maastricht en de studie Theaterwetenschappen aan de UVA werk ik vanuit mijn eigen theater en bedrijf ‘Het Kamertheater’; in de rol van actrice, regisseur, schrijver, programmeur, producent, docent en coach. “De Heks van Almen” is een enorme uitdaging. Ik schrijf de tekst in samenwerking met dramaturg en regisseur Heleen. Daarnaast neem ik de rol van ‘de heks’ op mij in de voorstelling. Ik heb nog nooit een voorstelling gemaakt waarvan de inhoud mij zo diep raakte als deze. Ik hoop van harte dat deze voorstelling veel vrouwen en vooral jonge vrouwen, die nog een hele toekomst voor zich hebben, zal inspireren!

Heleen Verburg

Heleen Verburg

Regisseur / Dramaturg

Ik ben (toneel)schrijfster en maak al zo’n dertig jaar theater voor jeugd en volwassenen. Vorige zomer schreef ik een openluchttheaterstuk voor museum Bokrijk in het kader van de Internationale tentoonstelling ‘De Wereld van Bruegel’. Deze zomer ligt er weer zo’n prachtig historisch uitgangspunt voor ‘De heks van Almen’, waarvoor ik de regie en de dramaturgie doe. Ik verheug me enorm op het inzichtelijk maken van de realiteit van de heksenvervolgingen toen en de gevolgen daarvan voor ons leven nu, in de prachtige setting van het oude kerkplein.

Julia Bedner

Julia Bedner

Actrice / Violist / Co-producent

Aan het conservatorium Utrecht, waar ik mij specialiseer in de cross-over tussen theater en muziek, studeer ik zang en viool. Als dochter van Manja was ik vanaf het begin nauw betrokken bij de productie, in eerste instantie als violiste en co-producent, later heb ik ook de rol van de dochter in het toneelstuk op me genomen. Heel bijzonder om dit als moeder en dochter te spelen. Voor mij gaat de voorstelling over het ontwikkelen van je eigen talenten en krachten, spiritualiteit en gaan staan voor onze gezamenlijke toekomst. Een helende en transformerende productie, zeker voor vrouwen van mijn leeftijd! Ik ben dankbaar dat ik onderdeel ben van het team waar we dat mee neer kunnen zetten. 

Ilan Bedner

Ilan Bedner

Componist

Voor het vorige project van Theatermakers Achterhoek, De Laatste Kus, heb ik met veel plezier de muziek geschreven. Ik heb gestudeerd aan het Conservatorium in Amsterdam en heb in de loop der jaren veel ervaring opgedaan met uiteenlopende stijlen, zoals klassiek, jazz, filmmuziek, pop en elektronisch. De Heks van Almen is een compleet nieuwe uitdaging. De muziek schrijf ik voor een strijkkwartet. Om de gevoelens van de personages zo goed mogelijk over te brengen zijn we momenteel volop aan het experimenten met nieuwe technieken. Neem vooral een kijkje op mijn facebookpagina.

Noa Broodman

Noa Broodman

Decor

Mijn passie is ontwerpen en creëren, hier hou ik mij dan ook in het dagelijks leven graag mee bezig. Ik studeer in Zwolle aan het Cibap: Decoratie en Restauratie schilder. Naast mijn studie vind ik het ook heel fijn om voor mijzelf te schilderen: ik kan al mijn gevoelens en gedachten erin kwijt. Het is voor mij de ultieme uitlaatklep. Door Manja ben ik gevraagd om het achterdoek te schilderen voor De Heks van Almen. Mijn antwoord was gelijk ‘ja’: het leek mij een super ervaring om mee te mogen werken aan het decor. De verbranding van Aleida is zo’n ingrijpende gebeurtenis geweest, het raakt me en daarom was er geen sprake van twijfel. In overleg met regisseur Heleen zijn we tot een heel mooi achterdoek gekomen. Op mijn website kun je meer van mijn werk bekijken!

Elvire Trijsburg

Elvire Trijsburg

Kostuummaakster

Bij Museum STAAL raakte ik met Manja in gesprek over De Heks van Almen. Mijn man Jacobus is conservator voor de gelijknamige tentoonstelling die momenteel in het museum loopt, dus zo kwam ik Manja tegen. Ik heb al ruim vijftien jaar ervaring met het maken van Middeleeuwse kleding bij de reenectament groep Het Woud der Verwachting. Het leek me daarom een bijzondere ervaring om de kostuums voor de voorstelling te maken. Het belangrijkste vind ik dat kostuums recht doen aan de historische werkelijkheid. Met behulp van historisch onderzoek probeer ik de kleding daarom zo authentiek mogelijk te maken.

Rodo Nijhoff

Rodo Nijhoff

Altviolist

Ik ben Rodo, student aan Het Utrechts Conservatorium. Samen met Julia en Myrthe zit ik in het kwartet Terra Nova. De Heks van Almen is voor mij een mooi en leerzaam project geweest. Voor het eerst heb ik in kwartetformatie nauw samengewerkt met een inspirerende componist, een opnameprofessional en de schrijfster/speelster van dit toneelstuk. Al deze nieuwe zaken zijn voor mij erg verfrissend geweest en hebben mij veel energie gegeven in deze spannende tijd.

Myrthe van der Mullen

Myrthe van der Mullen

Violist

Ik ben Myrthe, ik studeer viool aan het conservatorium van Utrecht bij Lis Perry. Ik geniet heel erg van het samenspelen, in welke vorm dan ook. Bijvoorbeeld van het spelen in een symfonisch orkest. In de Heks van Almen had ik echter een hele andere rol, als deel van een kwartet. Het was een mooie uitdaging om het verhaal te kunnen vertellen via de muziek die er speciaal voor geschreven was. Een ervaring waarin we diep konden duiken in de verschillende emoties van het toneelstuk.

Gied van Oorschot

Gied van Oorschot

Cellist

Momenteel ben ik masterstudent aan het Conservatorium van Amsterdam. Ik maak deel uit van zowel symfonische als kamermuziekbezettingen en heb ervaring als solist. De muziek die ik speel komt uit alle stijlperiodes; van barok tot hedendaagse composities. Naast het bespelen van een modern instrument word ik ook onderwezen in het bespelen van de barokcello. Om mee te werken aan de muziek voor De Heks van Almen was een leuke uitstap van waar ik gewoonlijk mee bezig ben in de muziek. Ik denk dat door de professionele en fijne samenwerking tussen de ensembleleden en de veelzijdige componist we tot een schitterend resultaat zijn gekomen die de voorstelling extra dramatische kracht zal bijzetten.

Sabine Wernink

Sabine Wernink

Wolkunstenares

Sinds enkele jaren doe ik regelmatig vrijwilligerswerk voor Het Kamertheater. Zo help ik vaak met het onderhouden van de omgeving, want ik vind het heerlijk om in de buitenlucht te werken. Ik ben opgegroeid in de Pyreneeën dus ik voel me echt op mijn plek op het erf van Het Kamertheater, gelegen tussen prachtige bossen en weilanden. Uit mijn tijd in de Pyreneeën stamt ook mijn interesse voor wol en spinnen. Voor De Heks van Almen spin ik wol die afkomstig is van de Almense boerderij De Hulshof. De gesponnen wol wordt gebruikt voor de kousen van personages uit het toneelstuk.

Roseanne Trijsburg

Roseanne Trijsburg

Gesprekleidster

Ik ben Roseanne en ik ben 21 jaar. Ik wil me inzetten voor gelijkheid, bewustwording en saamhorigheid. Na de voorstelling zal ik de nabespreking begeleiden: een dialoog tussen het publiek waar ervaringen worden gedeeld. Tevens komen thema’s zoals mensen- en vrouwenrechten naar voren. Het is ontzettend bijzonder hoe iedereen (man, vrouw, jong, oud) door deze productie bij elkaar komt. Ik hoop dat we deze band verder kunnen versterken door de dialoog en naderhand een ervaring rijker zijn.

Rob van Hilten

Rob van Hilten

Producent

In het dagelijks leven werk ik als organisatieadviseur in de publieke sector. Voor De Heks van Almen ben ik als producent werkzaam. Deze voorstelling ligt me nauw aan het hart. Dat de heksenverbrandingen hebben plaatsgevonden vind ik echt bizar. Ik kan me boos maken over onrechtvaardigheid. Het is me met de paplepel ingegoten dat gelijke rechten voor iedereen belangrijk zijn. Ik ben opgevoed door een alleenstaande, geëmancipeerde moeder dus emancipatie is altijd een belangrijk thema in mijn leven geweest.

Hanneke Huurnink

Hanneke Huurnink

Uitvoerend producent

Als echte Almenaar vind ik het een enorme eer om mee te mogen werken aan deze productie! Een stukje geschiedenis waar weinig Almenaren bekend mee zijn maar wat erg belangrijk is om te vertellen. Om met dit stuk de ‘heks’ van Almen in ere te herstellen vind ik een mooie gedachte. Mijn werk als uitvoerend producent is uitdagend en super leerzaam. Toen ik vorig jaar mijn HBO-diploma haalde had ik niet gedacht nu aan dit project mee te werken. Het is voor mij een mooie kans om de wereld van theater te ontdekken. Ik ben daarom erg gemotiveerd om van De Heks van Almen een succes te maken!

Manon Vonkeman

Manon Vonkeman

PR

Sinds april 2019 doe ik met veel plezier PR-vrijwilligerswerk bij Het Kamertheater. Zodoende ben ik ook betrokken geraakt bij dit bijzondere project. Samen met Hanneke verzorg ik de PR, wat betekent dat we onder andere de nieuwsbrief schrijven, beeldmateriaal maken en leuke sociale media berichten mogen bedenken. Ik studeer Film- en Televisiewetenschap aan de Universiteit Utrecht, dus het is leuk om meer te leren over de praktische zaken van de cultuurwereld en met dit project vrouwenemancipatie op de kaart te zetten.

Steun ons bij het verder vertellen van het verhaal van Aleida!

De Heks van Almen is een bijzonder verhaal dat verder verteld wil worden. Onze droom is om op álle plekken in Nederland waar mensen als heks zijn geëxecuteerd deze voorstelling te spelen. Zij allen verdienen eerherstel en een opening naar de toekomst. De heksenvervolgingen zijn een sterk onderbelicht stuk van onze geschiedenis, terwijl de gevolgen diep merkbaar zijn in onze huidige maatschappij. Door met De Heks van Almen het land in te trekken, kunnen wij dit bewustzijn verder verspreiden. Om dit te realiseren hebben wij jouw hulp nodig!

Theater in Nederland had het al zwaar te verduren, zeker gezelschappen zonder vaste overheidssteun, zoals wij. Het was kantje boord of wij De Heks van Almen überhaupt konden gaan maken, en alleen het geloof dat wij dit verhaal móeten vertellen heeft ons hier gekregen. Met de coronacrisis is deze situatie nog penibeler geworden, en is het voor ons slechts mogelijk om De Heks van Almen verder te vertellen, als er genoeg mensen zijn die de urgentie van dit verhaal voelen en de handen met ons ineen slaan!

Ben je geraakt door de voorstelling en wil je ons helpen bij het verder vertellen van dit verhaal? Sluit je dan bij ons aan als ‘vriendin/vriend van de Heks’.

Als vriendin/vriend steun je de productie met een door jouw gekozen geldbedrag, dat aftrekbaar is van de belasting – wij hebben een culturele ANBI-status. Particulieren trekken giften voor 125% af, ondernemers voor 150%.

Bovendien krijg je toegang tot een besloten online platform waarop wij je op de hoogte houden van de vorderingen en daarbij bieden wij mogelijkheid tot uitwisseling met ons en andere vriendinnen/vrienden over de thematiek van het stuk.

Voor meer informatie over ons ‘vriendinnen en vrienden van De Heks’ initiatief kun je een mail sturen naar info@kamertheater.nl.

Risicodragende financiële participanten
Vanaf €1500 is het mogelijk om risicodragend financieel te participeren. Wij gebruiken jouw investering om de voorstelling te verkopen en kosten voor te financieren. Ons doel is jouw inleg terug te betalen. Mocht dat niet lukken dan wordt het verlies omgezet in een gift, die dan aftrekbaar wordt.

Neem voor meer informatie hierover contact met ons op: info@kamertheater.nl of 0575-760030

€20 – bv. eten voor de crew op één voorstellingsavond
€50 – bv. de podiumkar naar de locatie brengen
€100 – bv. met vijf speellocaties onderhandelen
€250 – bv. reparatie van een wiel van de podiumkar (ze moeten allevier!)
€500 – bv. lezing met de makers over de voorstelling bij u op locatie
€1000 – bv. een set zendermicrofoons aanschaffen
€2500 – bv. totale kosten van een voorstelling met live strijkkwartet
€5000 –  bv. website bouwen over de gevolgen van heksenverbrandingen
€10.000 – bv. aanschaf eigen geluids- en lichtapparatuur

De ontstaansgeschiedenis

Het is alweer drie jaar geleden dat alles voor theaterproductie De Heks van Almen begon. Manja Bedner las een Facebook-post van Pien Pon, waarin stond dat de eerste heksenverbranding van Nederland had plaatsgevonden in Almen. Pien ontdekte dit tijdens haar zoektocht naar interessante onderwerpen voor tentoonstellingen in museum STAAL, het nieuwe museum over ACW Staring en Almen. In zijn gedicht ‘De Hoofdige Boer’ schrijft hij:

“Van toen de meid per bezemstok, Den schoorsteen uit daarover trok, Tot, na verloop van eeuw en dag, De Tooverkunst begraven lag.”

Pien kwam erachter via meerdere bronnen, waaronder een essay van Elsje August de Meijer, dat dit ging over Aleida, een vrouw die in 1472 in Almen werd opgepakt en veroordeeld tot de brandstapel.

Het bericht over deze verschrikkelijke gebeurtenis uit het verleden van haar geliefde dorp, bracht bij Manja een enorme schok teweeg. Almen is een bijzonder dorp, altijd gastvrij en vriendelijk. Het was moeilijk te bevatten dat zoiets vreselijks juist hier had plaats gevonden.Het idee om van Aleida’s verhaal een voorstelling te maken liet Manja niet meer los. Zij begon met het verzamelen van materiaal en kennis om het toneelstuk te kunnen schrijven. Vriendin en collega bij Theatermakers Achterhoek, schrijfster/regisseur Heleen Verburg was hier vanaf het begin nauw bij betrokken.

Tijdens hun onderzoek werd het steeds duidelijker dat de gevolgen van de heksenverbrandingen nog steeds invloed hebben op vrouwen in de huidige maatschappij – gaan staan voor je eigen talenten en krachten, je uit durven spreken – het zijn onderwerpen waar vrouwen nog steeds veel mee worstelen. Toen het verband met de heksenvervolgingen duidelijk bleek, werd het niet alleen een stuk over de historische gebeurtenis, maar kwam er een enorme link naar het heden.

Eerherstel voor Aleida was de reden voor Elsje August de Meijer om het eerdergenoemde essay over haar te schrijven en onderzoek te doen naar deze gebeurtenis. Waarom is deze onschuldige vrouw op de brandstapel beland? In haar essay stelt Elsje dat dit in relatie zou kunnen staan met de invoering van het celibaat. Aleida was de dienstmaagd van de pastoor en woonde bij hem op de pastorie. Grote kans dat dit een rol speelde in haar veroordeling. Het essay van Elsje heeft Manja veel inzichten gebracht om de theatertekst te kunnen schrijven. Hiervoor een bijzonder woord van dank aan Elsje die nog steeds enorm betrokken is bij de productie en het verhaal van Aleida.

Al snel ontstond er een samenwerking met Museum STAAL. Hier werd de gelijknamige tentoonstelling uitgewerkt die in oktober 2019 opende. Het oorspronkelijke plan was om in dezelfde periode met de voorstelling in première te gaan. Vanwege financiële barrières die wij onderweg tegen kwamen ging onze productie echter minder snel dan die van Museum STAAL. Veel bezoekers van het museum die geraakt werden door het verhaal van Aleida hoorden al via het museum over onze voorstelling: via flyers, posters en een lezing. Hiervoor een bijzonder woord van dank aan Museum STAAL.

Bij de opening van de tentoonstelling ontmoette Manja Elvire Trijsburg en haar man Jacobus. Elvire bood direct aan om de kostuums voor de voorstelling te maken, omdat zij een diepgaande kennis heeft over kleding uit die tijd. Haar kennis en vaardigheid en de historische adviezen van Jacobus – historicus – zijn van grote steun geweest bij het ontwikkelen van de voorstelling.

In december 2019, toen de theatertekst al af was, stuitte Jacobus onverwacht op ingrijpende nieuwe informatie. In de archieven van het Bisdom Utrecht trof hij een document aan, waaruit blijkt dat pastoor Henricus ten Nijenhave en zijn ‘dienstmaagd’ Aleida een buitenechtelijk kind hadden, waar de pastoor in 1450 absolutie voor had gekregen. Ten tijde van de verbranding hadden Aleida en de pastoor dus een volwassen dochter! Dit gegeven was dusdanig ingrijpend dat Manja besloot de tekst te herschrijven. De rol van vriendin maakte plaats voor die van de dochter van de vermeende heks – er moest een nieuwe actrice worden gezocht. In maart 2020 vonden wij Marloes IJpelaar die vanaf het eerste telefoontje fantastisch bleek aan te sluiten op de thematiek van het stuk en de manier van werken van Heleen en Manja.

Heleen, Marloes en Manja ontwikkelden de tekst de afgelopen maanden samen verder door. Ondertussen schreef componist Ilan Bedner de muziek voor de voorstelling. Een samenwerking die zich bij de eerste voorstelling van Theatermakers Achterhoek al had bewezen. In Kapel op ’t Rijsselt kregen wij de gelegenheid om de muziek op te nemen, gespeeld door een bevlogen strijkkwartet van Utrechtse conservatoriumstudenten.

Alles was klaar voor de start van de repetities toen het coronavirus roet in het eten gooide. De première werd voor de tweede keer verplaatst en er moest een nieuwe locatie worden gevonden, aangezien het Kamertheater – onderdak van Theatermakers Achterhoek – te klein is om genoeg publiek op afstand te kunnen ontvangen. Daarom is het ironisch genoeg dánkzij het coronavirus dat wij dit stuk spelen op de plaats van de oorspronkelijke verbranding van Aleida. Zonder de enorme hulp van gemeente Lochem, Museum STAAL, de Kerk, Julianaschool, Ons Huis, alle sponsors en de financiële participanten was dit niet mogelijk geweest. Een extra woord van dank aan de Kerk, waar wij bij slecht weer de voorstelling binnen mogen spelen. Hoe bijzonder dat nu zelfs de locatie een extra dimensie aan het stuk geeft.

Door het coronavirus is de productie maanden vertraagd geraakt en de planning van actrice Marloes IJpelaar in de knel gekomen. Dit heeft ertoe geleid dat zij zich helaas uit de productie heeft moeten terugtrekken. Zij heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de voorstelling en het is spijtig dat zij niet door kon spelen. Julia Bedner heeft de rol van haar overgenomenDe voorstelling krijgt door deze verandering een nieuwe dimensie omdat de actrices niet alleen moeder en dochter spelen, maar het ook zijn.

De samenwerking van oude rotten in het vak met jonge getalenteerde mensen is een bron van inspiratie en plezier gebleken in het maken van deze productie. Dat wij met deze voorstelling aandacht mogen besteden aan deze bizarre periode van onze geschiedenis en Aleida in ere mogen herstellen gaat ons zeer aan het hart.

Boekenlijst

Verschillende liefhebbers hebben ons gevraagd om een boekenlijst van alle werken die wij hebben gebruikt bij de research voor de voorstelling. Ben je ook benieuwd? Je kan de lijst hier bekijken: De Heks van Almen – Boekenlijst.

Theatermakers Achterhoek

Sinds 2018 huisvest Het Kamertheater: Theatermakers Achterhoek. De groep maakt voorstellingen over thema’s en onderwerpen die met de Achterhoek verbonden zijn.

De – zeer succesvol ontvangen eerste voorstelling – ‘De Laatste Kus’ (voorjaar 2018) heeft in augustus 2019 een reprise beleefd met een herhaling van De Staring Route en diverse optredens elders in de Achterhoek en daarbuiten.